Rusland en in het bijzonder de Russische bevolking zijn op vele manieren 'Europees'. Gemeten langs de democratische meetlat is dat na bijna vijftien jaar onder Vladimir Poetin helaas al lang niet meer zo. Ondanks de verplichtingen en verantwoordelijkheden die het lidmaatschap van de Raad van Europa, de OVSE en vanaf woensdag a.s. de Wereldhandelsorganisatie (WTO) met zich meebrengt, frustreert en corrumpeert het Kremlin de Russische rechtsstaat en democratie stelselmatig.
De laatste parlements- en presidentsverkiezingen waren allesbehalve vrij en eerlijk. Oppositieleden werden opgepakt, de media- en internetvrijheid beperkt. In de nasleep van de verkiezingen stemde de nieuwe Doema vluchtig in met maatregelen om de politieke druk op mensenrechten- en andere maatschappelijke organisaties te verhogen. Het parlement nam wetgeving aan waarmee internet en online informatie volledig onder regeringscontrole kwamen. Punkrock-band Pussy Riot, vrijdag veroordeeld tot 2 jaar cel, is het laatste symbool van de onderdrukking. Homorechten staan voortdurend onder druk. Zaterdag werd een verbod van honderd jaar op de Gay Pride in Moskou door een rechtbank in stand gehouden. Vicepremier Rogozin maakte popster Madonna, die tijdens een concert in Sint-Petersburg pleitte voor vrijheid en verdraagzaamheid, uit voor 'hoer', ook werd ze bedreigd. Oppositieleider en befaamd blogger Alexei Navalny staat plots terecht voor het stelen van hout uit een staatsbedrijf en mag Moskou niet meer verlaten. Wordt dit Khodorkovski-deel 2?
De voortdurende ongeremde intimidatie door het Kremlin, samen met een toenemend populistisch economisch beleid en sociale programma's, baart grote zorgen over de politieke stabiliteit en economische toekomst van het Russische volk, in het bijzonder van de groeiende en relatief goed opgeleide stedelijke middenklasse. Het dwingt de EU tot een sterkere reactie en betrokkenheid. Noch Europa, noch Rusland kan zich veroorloven de politieke en economische samenwerking op te geven.
Die samenwerking wordt wel steeds moeilijker. Want niet alleen in Rusland heeft de lange arm van het Kremlin een verstikkende invloed. De internationale gemeenschap worstelt tot op de dag van vandaag om een einde te maken aan het gruwelijke geweld van het Syrische regime tegen de burgerbevolking. Met militaire steun aan Assad faciliteert Poetin de beschieting van woonwijken en het vermoorden van ongewapende burgers en kinderen. In het belang van het Syrische volk en de eigen geloofwaardigheid moet de EU voorkomen dat Russische wapens door territoriale wateren van EU-lidstaten naar Syrië worden verscheept. Het gebeurde al meerdere keren. Een hardere opstelling zal Rusland leren dat de EU Russische repressie niet oogluikend toestaat, of het nu in Rusland is of in geallieerde staten.
Na de VN-gesteunde NAVO-operatie in Libië hebben Rusland en China een nieuwe 'alliantie van onwilligen' gevormd. Hun gezamenlijke veto's in de VN Veiligheidsraad en hun economische macht blijken voor Westerse politieke leiders, diplomaten en bedrijven een zeer harde noot om te kraken. De Russisch-Chinese alliantie, vooral geworteld in de Chinese vraag naar energie en de angst voor internationale inmenging in binnenlandse aangelegenheden, kondigt het einde aan van de vanzelfsprekende Westerse heerschappij op het wereldtoneel.
De EU moet luid en duidelijk zijn tegen de machthebbers in Moskou, en tegelijk de Russische bevolking niet van zich vervreemden. Europa moet doen wat ze zegt, en het wapenembargo tegen Syrië strikt handhaven. De EU had al lang reisbeperkingen moeten opleggen en banktegoeden moeten bevriezen van Russische functionarissen die betrokken zijn bij de dood van Sergei Magnitsky, de advocaat die een miljoenenfraude onder Russische ambtenaren en politie ontdekte. Tegelijkertijd moet de EU in handelsbesprekingen met Rusland haar marktmacht gebruiken om het land te dwingen zich aan zijn verplichtingen te houden betreffende de rechtsstaat, de democratie en de liberalisering van de markt.
Om haar economische macht volledig te benutten moet de EU ook onafhankelijker worden van de Russische energievoorziening. Diversificatie van onze energiebronnen dient niet alleen milieudoeleinden. Europa moet de Russische Federatie houden aan haar verplichtingen in de Raad van Europa (in het bijzonder de bindende uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens), de OVSE en binnenkort dus de WTO. Het Russische lidmaatschap van deze internationale organisaties geeft de EU de kans en de plicht aan te dringen op een intensievere relatie met Rusland. Zo kan de EU het meest voor de Russische bevolking betekenen.
Een Rusland vrij van corruptie, met vrije pers en een vrij internet, waar mensen democratisch hun vertegenwoordiging kiezen, is ook een betere partner voor de EU. Een degelijke rechtsstaat, transparantie en verantwoording komen niet alleen het Russische volk ten goede, het is ook goed voor het bedrijfsleven en kan Rusland uiteindelijk in het Midden-Oostendossier hopelijk op één lijn brengen met de internationale gemeenschap. Rusland is een belangrijk land en een belangrijke economie waar we niet omheen kunnen. Daarom moeten we nog harder proberen het land op één lijn te brengen met de EU en Ruslands Europese kant tot uitdrukking brengen in haar daden en waarden.
