Topambtenaar roept EU op bedrijven beter te beschermen

FD
Marietje

Europa moet zijn bedrijven beter beschermen tegen buitenlandse overnames. Hiervoor pleit de hoogste ambtenaar op Economische Zaken, Maarten Camps, in zijn traditionele nieuwjaarsartikel in ESB. De EU zou volgens hem moeten vastleggen dat een land buiten de EU net zo gemakkelijk overnames hier kan doen als Europese bedrijven in dat betreffende land. Die wederkerigheid is vooral een probleem met China,
maar ook in de Verenigde Staten bestaat er een instantie (de Cfius) die overnames kan blokkeren.

Volgens de topambtenaar zijn er in Nederland nauwelijks belemmeringen om bedrijven over te nemen, terwijl in China een Nederlands concern nooit de volledige zeggenschap kan verwerven. Als Nederland de deuren openhoudt terwijl landen als China, de VS, het Verenigd Koninkrijk en India gesloten blijven, loopt de Nederlandse economie schade op, zo vreest Camps.

Vitale sectoren

Zowel de Nederlandse overheid als de Europese Commissie werkt aan voorstellen om buitenlandse overnames te bemoeilijken. Een commissie onder leiding van de Nijmeegse hoogleraar Claartje Bulten heeft onderzoek gedaan naar voor Nederland vitale sectoren. De toenmalige minister van Economische Zaken, Henk Kamp, heeft naar aanleiding daarvan aangegeven voor sectoren als telecom, IT en bepaalde infrastructuur wetgeving te willen maken die het de overheid mogelijk maakt overnames te verbieden.

Lof in Straatsburg

Camps krijgt met zijn pleidooi de handen op elkaar in het Europees Parlement. 'Ik vind dit een heel goed signaal', zegt Caroline Nagtegaal (VVD). 'Andere landen, met name China, maken zich schuldig aan economisch imperialisme. Wederkerigheid, ook voor niet-vitale sectoren, moet er absoluut in.'

Esther de Lange (CDA) en Paul Tang (PvdA) wijzen allebei op het belang dat China heeft verworven in de haven van het Griekse Piraeus. Omgekeerd zou dat nooit mogelijk zijn. 'Europa is een economische grootmacht, maar een politieke dwerg,' vindt Tang. De EU zou zijn macht veel meer moeten uitspelen door hierover afspraken te maken in handels- en investeringsverdragen. Als het aan Tang ligt, zou dat overigens ook moeten gelden voor maatregelen om belastingontwijking tegen te gaan.

Ook Nagtegaal en De Lange zien de Europese handelspolitiek als instrument om dit te regelen. 'Zolang we de wederkerigheid niet hebben verankerd ineen handelsakkoord zijn dit soort maatregelen onvermijdelijk, zeker in het geval van China', vindt De Lange. Alleen Marietje Schaake (D66) waarschuwt dat Europa niet moet vervallen in 'verkapt protectionisme.'

Brussels raamwerk

Dat past ook in een Europese ontwikkeling. Brussel werkt aan een raamwerk waardoor nationale overheden buitenlandse overnames van strategische ondernemingen kunnen verbieden of aan bepaalde voorwaarden verbinden. De definitie van strategisch is in het voorstel vooralsnog vaag: infrastructuur, technologie, informatievoorziening en de levering van bepaalde grondstoffen. Het paraplu-criterium is veiligheid en openbare orde.

De belangenclub voor institutionele beleggers Eumedion heeft in een reactie al gevraagd om een nadere omschrijving van het begrip strategisch en een afbakening van sectoren die ertoe behoren. PVV, CDA, GroenLinks, PvdA en 50Plus willen dat ook 'essentiële landbouwgronden' en belangrijke bruggen, viaducten en aquaducten aan de lijst worden toegevoegd.

ASML

Volgens de Nijmeegse hoogleraar ondernemingsrecht Claartje Bulten gaat Camps met zijn oproep niet verder dan Brussel. 'De wederkerigheid wordt ook in de toelichting van het Europees voorstel genoemd. Het komt echter niet terug in het verdere voorstel, dat is waar.' Bulten gelooft dat Camps hiermee vooral een politiek signaal wil afgeven dat Nederland en Europa 'niet de gekkie Henkie van de wereld zijn. waarin andere landen grenzen dicht houden of sluiten.'

De hoogleraar is wel nieuwsgierig naar Camps opvatting over welke sectoren onder de nationale veiligheid vallen. 'In artikel 4 van het Europese voorstel wordt gesproken over kritieke technologieën. Dan moet je denken aan vreedzame technologie die ook kan worden gebruikt voor oorlogsdoeleinden (dual use) maar ook robotica, artificial intelligence en halfgeleiders. Voor ons land kun je dan denken aan een technologiebedrijf als ASML. Nederland was in zijn eerste commentaar niet heel enthousiast over artikel 4. Hoe denkt het kabinet daar nu over?'

Werkgeverslobbyist VNO/NCW vindt de oproep van Camps 'terecht in een sterk in beweging zijnde wereld. We willen onze open economie handhaven maar als economische acties worden gestuurd door politiek-strategische overwegingen moeten we niet naïef zijn. De beste oplossing is met individuele landen strikte afspraken over wederkerigheid te maken. Met China probeert de EU dat al een aantal jaren maar daar zit niet veel schot in.'

Bedenktijd

Het ministerie van Economische Zaken studeert verder ook nog op het kabinetsvoorstel om een wettelijke bedenktijd van 250 dagen in te voeren om vijandige overnames te bemoeilijken en het momentum voor activistische aandeelhouders te beperken. Dit naar aanleiding van mislukte aanvallen op bedrijven als Unilever en AkzoNobel.

Deskundigen zijn verdeeld over nut en noodzaak van dit plan, en vragen zich ook af of het niet in strijd is met de Europese regels voor vrij verkeer van kapitaal. Uiterlijk eind maart start de internetconsultatie over dit
voorstel en mogen burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties hun mening geven. Voor de zomer volgt dan mogelijk een eerste wetsvoorstel.